HAM PERLİT


Ham Perlit Oluşumu :

Ham Perlit, doğal olarak oluşan silis esaslı volkanik kayaçlara verilen bir isimdir. Tamamı volkanik olması nedeni ile ham perlit zuhurları; volkan teşekkülü, röliyefi, mekanizması ve paleovolkanik evrim ile doğrudan doğruya ilgilidir. Yer içerisindeki erimiş veya erimemiş maddelerin, gazların yeryüzüne zayıf bir zondan (bir yarık veya delikten) çıkması ile volkanlar oluşur. Volkan, yer kabusunun derinliklerinde veya kabuk altında toplanmış yüksek basınçlı gazların yukarıya doğru hareketi ile meydana gelir.  Hareket eden yüksek basınçlı gazların taşıdıkları magmatik kütleler volkanın esas malzemesini teşkil eder. Perlitte bu malzemeler içerisinde bulunur. Magmatik faaliyetler ile bunların nitelik ve orijinlerinin incelenmesi volkanizma ve volkanolojinin konusudur. Volkanik faaliyet, yerküre’nin iç kısmında Sial Kabuğu’nun altında yer alan yapışkan magmaya, yani Sima’ya bağlı olup yüksek bir sıcaklık ve basınçla ilgilidir. Bir taraftan yer içindeki yüksek sıcaklık, diğer taraftan aşağıdan yukarıya doğru oları büyük basınç etkisiyle çıkarak yer yüzüne çıkarak yığılan maddeler, bunların fiziksel ve kimyasal karakterleri orijin ve yer bakımından dış taraftaki Sial kabuğu ile merkezdeki Nife kısmı arasında kalan iç tabakadaki faaliyetlere bağlıdır.

Yeryüzüne erimiş olarak volkanlarla gelen maddeler, erimiş olarak magma ocaklarında zaman zaman toplanarak yukarıya doğru şiddetli itilirler. Volkanların magma hareketleri ve ocakları yer kabuğu altındaki dislokasyonlara ve genellikle yer kabuğundaki hareketlere bağlı olarak teşekkül eden ve dolayısı ile yer kabuğunun zayıf oynak yerlerinden yüzeye çıkarak püskürür. Bu püskürme esmasında çıkan katı maddeler ve bunlarla beraber gelen yarı sıvı maddeler havaya ve yeryüzüne çıkar çıkmaz soğurlar. Perlit gibi volkanik çamlar lavların ani olarak soğumasıyla meydana gelirler. Üzerleri ve kırılma yerleri daima parlaktır. Renkleri ise bileşimlerini teşkil eden esas elemanlara göre değişir.

PETROGRAFİK DOKUSUNA GÖRE PERLİT ÇEŞİTLERİ:

  • *Taneli Perlit
  • *Pomzalı Perlit
  • *Devitifiye Perlit
  • *Lifli Perlit
  • *Penokristalli Perlit.

Ham Perlit uzun yıllardan beri jeologlar tarafından bilinmesine rağmen ancak 1941 yılında emaye yapımı esnasında, Superior-Arizonada bir seramik teknisyeni tarafından olağan üstü genleşmesi tespit edilmiştir. İkinci Dünya Savasından sonra küçük genleştirme (patlatma) tesisleri kurularak perlitin tretmanı, kullanılıra alanları ile ilgili denemeler yapılmaya başlanmıştır. 1949 yılında “The Perlite Institü” kurularak bu yeni endüstri dalının gelişmesini hızlandırmak üzere organize edilmiştir. Ayrıca bu enstitü araştırmalarla ticari standartların tespitini ve yeni kullanım sahaları ile pazarların bulunması için çalışır.

Perlitin rengi (ham perlit); şeffaf açık griden siyaha kadar değişir. Fakat genleştiği zaman renginin tamamen beyaz veya grimsi beyaz olması tipik özelliğini teşkil eder. Kırılmış, tane iriliğine ayrılmış perlitin gevşek birim ağırlığı 1.05-2.4 gr/cm3′dür. Sertliği Mohrs ıskalasına göre 4-5 arasındadır.

Perlitin doğal camsı nitelikle olması nedeni ile kesinlikle tespit edilmiş bir ergime noktası mevcut değildir. Fakat 2300 F-2450o F’da ergir. 1600-2000o F’de ise yumuşamaya başlar genleşmeye başladığı (patladığı) ana kadar yüksek bir vizkoziteyi muhafaza eder, kırılmış tane çapında çok küçük değişme olur. Hatta 2300 oF’deki ergime durumunda yüksek vizkoziteyi muhafaza ederek saatlerce kaldığı laboratuarda tespit edilmiştir.
Perlitin Muayenesi:

Arazide prospeksiyon sırasında perliti tanımak için 1-2 cm çapındaki parçalar pürmüz alevinde ısıtılır.
Aktif perlitler, temperatür yavaş yükselse bile kolayca ve fazla miktarda genleşir.
Pasif perlitler pürmüz alevinde hiç genleşmez veya kenarlarda az miktarda genleşme gösterir.

Halbuki bu pasif perlitleri uygun bir fırında, uygun şartlarda 12 misli genleştirmek kabildir. Pürmüz yerine asetilen alevi kullanılırsa daha yaklaşık sonuç alınır. Çok çeşitli yapıya sahip olmaları bakımından, perlitlerin mikroskopla teşhisleri her zaman mümkün olmamaktadır, infrared spektrometresi ile kati teşhis kabildir. Perlitlerin kimyasal analizleri, özellikleri hakkında oldukça gerekli fikir verir.

Ham perlitin efektif su miktarının tayini çok önemlidir. Bunun için perlit önce 370 °C civarında ısıtılır, soğuduktan sonra tartım alınarak 1100 °C’ye kadar kızdırılır ve kızdırma kaybı, efektif su miktarı olarak hesap edilir. Laboratuvar ölçüsünde yapılan muayenelerle, perlitlerin genleşme oranları doğru olarak tespit edilememektedir. Bunun için pilot ölçüde çalışmak gerekmektedir. Pilot ölçüdeki denemelere başlamadan evvel laboratuvarda perlitler muayene edilerek bunların genleşme özelliği hakkında bir fikir edinmek icap eder. Önce perlitin genleşme temperatürünün (yumuşama noktasının) tespiti gerekir. Genleştirilen perlitlerin birim hacim ağırlıklarının tayini ASTM C29 metoduna göre yapılabilir. Ayrıca, ısı iletkenlik katsayılarının ve ses tecrit kabiliyetlerinin tayini de önemlidir.

Perliti diğer volkanik camlardan ayıran en önemli özellik ise yumuşama sıcaklığı civarında ısıtıldığı zaman orjinal hacminin dört ile yirmidört katına çıkabilmesidir.Bu genleşme ham perlitte % 2- 4 arasında bulunan özsuya (Kristal su ) bağlıdır.

Perlit 870 derece üzerinden hızlı bir şekilde ısıtıldığı zaman bünyesindeki özsuyun buharlaşması ile mısır taneleri gibi patlar ve ısıyla genleşen perlit üzerinde sayısı gözenekler oluşur. İşte bu genleşmiş perlit mükemmel bir ısı ve ses izalasyonu malzemesidir. Ham perlitin kimyasal ve fiziksel özellikleri aşağıda gösterilmiştir.

HAM PERLİT KİMYASAL ANALİZ BİLEŞKEN 
SiO2 71,0 – 75, 0
Al2O3 12,5 – 16, 0
Ha2O 3,0 -  4, 0
K2O 4,0 -  5, 0
CaO 0,4 -  0, 82
Fe2O3 0,3 -  0, 5
MgO 0,03 -  0, 2
TiO  0 -  0, 1
AZ 4,10 -  4, 30
HAM PERLİT FİZİKSEL ÖZELLİKLER
Renk gri,gri tonları ve siyah
Yumuşama 870 C 1100 C
Ergime noktası 1310 C 1380 C
PH 6,5 – 8,0
Özgül ağırlık 2,0 – 2,4 gr/ cm3
Ağırlık kaybı 0,5 %
Ergime özelliği Sıcak konsantre alkalive % 2 konsantre asitlerde az % 1 lik seyreltik mineral ve konsantre zayıf asitlerde çok az verir.

 Ham olarak 2000 – 2100 kg/ m3, kırılmış elenmiş olarak 2200 – 2400 kg/ m3 olan perlit, genleştikten sonra 32 kg/ m3 ile 180 kg/ m3 yoğunlukta üretilebilir.Bu genleşmiş perlit ısı ve ses izlasyonunda binalarda sıva çatı kaplama ve katlar arasında ses izalasyonunda ziraatte seracılıkta ve fide yetitirmede rerakter malzeme imalatında 32 kg./ m3 ile 60 kg/m3 arasında genleşen perlit ise öğütüldükten sonra ise sanayide filitre malzemesi olarak kullanılır.

© Her Hakkı Saklıdır 2008 Perlit - Tokyap Perlit